Diemerpark

Voor de sanering was het Diemerzeedijkgebied, ondanks de vervuiling, een van de belangrijkste natuurgebieden van Nederland. Nu het nieuwe Diemerpark zijn poorten geopend heeft, blijken al weer veel planten en dieren het gebied gevonden te hebben. Hieronder zijn bijzonder soorten als ringslang, waterspitsmuis, vos, nachtegaal, blauwborst, kluut, vroege glazenmaker en bruin blauwtje.

Onstaansgeschiedenis Diemerpark

Amsterdam heeft er met het Diemerpark een prachtig park bij. Er is echter veel werk verzet om dat voor elkaar te krijgen. Het gebied is namelijk ernstig vervuild geweest en moest eerst gesaneerd worden. Hier leest u in het kort de geschiedenis van het gebied: van waterkering tot stortplaats tot natuurpark.

Dijk aan de Zuiderzee

De Diemerzeedijk loopt van Muiden tot Amsterdam. In hartje Amsterdam sluit de dijk aan op de Zeedijk. De Diemerzeedijk is in de twaalfde eeuw aangelegd om het land tegen de Zuiderzee te beschermen. Bij vloed liep het buitendijkse gebied, de kwelder, regelmatig onder water. Soms brak de dijk zelfs door. Zo zijn het Nieuwe Diep en de Braak ontstaan. De aanleg van het Merwedekanaal – nu het Amsterdam-Rijnkanaal – in 1892 zorgde ervoor dat de Diemerzeedijk vrij geïsoleerd van de stad kwam te liggen. In 1932 werd de Zuiderzee afgesloten. Daardoor kon zich op het buitendijkse land een weelderig natuurgebied ontwikkelen.

Vuilstort

In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw werd het buitendijkse gebied gebruikt als stortplaats. In het westen werd huishoudafval gestort, in het middendeel bouwpuin en op de dijk zelf werd chemisch afval verbrand. Hierdoor werd de Diemerzeedijk één van de meest vervuilde gebieden van Nederland. In 1973 werd een einde gemaakt aan de vuilverbranding en tien jaar later werd de stortplaats gesloten. Sindsdien is het gebied niet meer toegankelijk geweest voor publiek.

Dieren- en plantenrijk

De vuilstort had de Diemerzeedijk gemaakt tot een gebied met heuvels, dalen, waterstroompjes en een gevarieerde bodem. Door de afsluiting kon de natuur hier ongestoord haar gang gaan. Op het afval vormde zich een humuslaag, waar een grote variatie aan planten groeide. Zo ontstond een uniek, ruig gebied met een hoge natuurwaarde. Ecologen hebben er maar liefst 236 vogelsoorten waargenomen, evenals vossen, vleermuizen, hermelijnen, reeën en de zeldzame ringslang. Daarnaast zijn er meer dan tweehonderd plantensoorten geteld - ook hele zeldzame.

IJburg leidt tot sanering

Uit onderzoek bleek dat de verontreinigde Diemerzeedijk geen directe bedreiging vormde voor mens en dier. Maar de komst van IJburg was dé aanleiding om het vervuilde gebied aan te pakken. Gemeente Amsterdam heeft die kans met beide handen gegrepen. In 1998 is gestart met de sanering. De mate van vervuiling was groot en bovendien was niet precies bekend welke stoffen waar in de grond zaten. Daarom is besloten het gebied ‘in te pakken’. Deze zogenaamde IBC-methode (isoleren, beheersen, controleren) bleek technisch en financieel de beste oplossing.

Dijk in een doos

Het afval is geïsoleerd door er een soort omgekeerde ‘doos’ overheen te bouwen. De wanden van deze reusachtige doos rusten op een diepte van 26 meter in een dikke kleilaag. De doos heeft een omtrek van vijf kilometer. In 2001 is de sanering voltooid, maar het gebied moet voor altijd beheerst en gecontroleerd worden. Binnen de doos wordt het grondwater met pompen laag gehouden, waardoor er geen water uit de isolatie naar buiten kan. Het opgepompte water wordt gereinigd en daarna afgevoerd naar de rioolwaterzuivering. Als de grondwaterstand wordt verlaagd, gaat het afval rotten en komen stortgassen vrij. Deze worden afgezogen en in een installatie verbrand. Door deze maatregelen is de Diemerzeedijk op dit moment een volledig veilig gebied.

Aanleg van het park

Na de sanering is het gebied ingericht als natuur- en recreatiepark. De historie van het gebied speelt daarbij een belangrijke rol. Hoe dat precies zit, staat hier beschreven.

Grootste daktuin van Nederland

Het Diemerpark is het beste te vergelijken met een gigantische daktuin. Het groen kan er volop groeien, maar er zijn wel enkele beperkingen. Het park ligt namelijk op een isolatielaag. Hierop is een nieuwe, schone grondlaag van ongeveer een meter dikte aangebracht. Dat is niet zo heel diep en bovendien is er geen grondwater. Grote bomen als wilgen en populieren zullen daarom alleen buiten de isolatiewand worden geplant. Langs de randen dus, en in het moeras. In het park op de isolatie komen vooral grassen, kruiden, bloemen en struiken.

Stap voor stap

De nieuwe grond in het buitendijkse gebied moet zich, zoals dat in vaktermen heet, nog zetten. Oftewel: het Diemerpark zal nog een stukje zakken. Hierdoor was het niet mogelijk het park in één keer definitief in te richten. In de eerste fase is het gras ingezaaid, bijvoorbeeld voor de sportvelden en het evenemententerrein. Daarna zijn de fiets- en wandelpaden aangelegd en zijn banken, prullenbanken en verlichting geplaatst. Ten slotte is de beplanting aangebracht. Daarmee is het park in principe ‘gebruiksklaar’. Na de eerste zettingsperiode worden sportvelden aangelegd.

Glooiend parklandschap

Het Diemerpark laat zich niet vergelijken met een ‘gewoon’ stadspark. De historie van het gebied heeft namelijk voor een uniek landschap gezorgd. De heuvelachtige vormen van de oude stortplaats zijn er nog goed herkenbaar. Dat maakt het Diemerpark tot een soort duinlandschap. U vindt er een rijke, maar lage vegetatie van onder meer bloemen en kruiden. Nieuwe waterpartijen maken de oude Diemerzeedijk weer goed herkenbaar. Het park wordt zo ingericht, dat de voor deze plek typerende planten en dieren weer kunnen terugkeren. Daardoor zullen bezoekers het park niet ervaren als een stadspark, maar als een natuurgebied in de stad. Overigens hebben veel soorten vogels en zoogdieren het natuurgebied inmiddels al weer weten te vinden.

Voor elk wat wils

Het Diemerpark heeft elke bezoeker wat te bieden:

• De westkant is het drukkere deel. Hier vindt u de sportvelden, een grote recreatieweide, een strandje en een openluchttheater.
• In het midden zijn de heuvels – het rustige, groene deel van het park.
• Dit geldt ook voor het lager gelegen oostelijke deel, waar een grote vijver ligt.
• In de zuidoostelijke punt van het park mag de natuur z’n gang gaan. Dit gedeelte is moeilijk toegankelijk voor de mens.
• Het binnendijkse gebied, de strook langs het Amsterdam-Rijnkanaal, wordt een langgerekt moeras.
• De Diemerzeedijk is opnieuw geasfalteerd en vormt samen met de overige paden een ruim vijf kilometer lang wandel-, fiets- en skatenetwerk.

Overigens kunt u ook een prachtige fietstocht maken langs de zogenaamde Diemerscheg: u gaat dan via het Flevopark, het Nieuwe Diepgebied, het Diemerpark, de Diemervijfhoek en de IJmeerdijk richting Muiden.

Recente Waarnemingen

Voor de sanering was het Diemerzeedijkgebied, ondanks de vervuiling, een van de belangrijkste natuurgebieden van Nederland. Nu het nieuwe Diemerpark sinds vorig jaar zijn poorten geopend heeft, blijken al weer veel planten en dieren het gebied gevonden te hebben. Hieronder zijn bijzonder soorten als ringslang, waterspitsmuis, vos, nachtegaal, blauwborst, kluut, vroege glazenmaker en bruin blauwtje.

Beheer

Een  bijzonder park vraagt om een bijzonder beheer. In het Diemerpark moeten mensen naar hartelust kunnen wandelen, skaten en picknicken, maar ook moet de natuur weer zoveel mogelijk tot ontplooiing komen. En dat allemaal bovenop een oude vuilstort!

Park+-beheer

Bovenop de afdekking van de vuiltsort ligt een meter grond. Daar merk je niets van, maar het betekent wel dat er een aantal beperkingen zijn gesteld aan het beheer van het park. Bomen mogen er niet groeien, wat betekent dat opkomende wilgen en robinia’s verwijderd moeten worden. Ook wordt er extra scherp gecontroleerd op gatengravende honden en worden gaten zo spoedig mogelijk weer gedicht.

Maaibeheer

Het grootste gedeelte van het park wordt periodiek gemaaid. Behalve de sport- en recreatievelden wordt dit gedaan om de natuur zoveel mogelijk een kans te geven.
Sommige delen van het park worden twee keer per jaar gemaaid, ander een keer in de drie of vijf jaar en sommige delen nooit. Maaien gebeurd altijd gefaseerd, zodat dieren weg kunnen vluchten in de ongemaaide delen.

Een dergelijk maaibeheer zorgt voor variatie in soorten en structuur. Zo hopen we dat zoveel mogelijk soorten zich thuis gaan voelen in het park.

Faunavoorzieningen

In het park zijn op verschillende plekken voorzieningen getroffen om het de dieren beter naar hun zin te maken. Zo zijn van oud maaisel broeihopen gemaakt, waar ringslangen hun eieren kunnen leggen. Ook hebben we speciale wanden gemaakt, zodat oeverzwaluwen en ijsvogels kunnen nestelen in het park.
Dit najaar worden speciale faunatunnels aangelegd, zodat ringslangen en kleine zoogdieren makkelijker de brede wegen van het park kunnen passeren.

Gebruiksbeperkingen

Bij de ingangen van het park ziet u borden waarop gebruiksbeperkingen voor het gebied staan aangegeven. De sanering betekent dat er op een bijzondere manier omgegaan moet worden met de grond die boven de isolatielaag ligt.

• Graven, zowel door mensen als honden, is niet toegestaan.
• Ook het in de grond aanbrengen van bijvoorbeeld tentharingen of palen is verboden.
• En vliegeren is niet toegestaan omdat de aanwezigheid van hoogspanningskabels te veel gevaar oplevert.
• Om de dieren in het park rust te geven moeten honden aan de lijn gehouden worden.

Samenwerking

Met Waternet voert stadsdeel Zeeburg het werkelijke beheer uit. Waar het stadsdeel verantwoordelijk is wat aan de oppervlakte plaatsvind, zo is DWR verantwoordelijk voor het beheer vanaf 60 centimeter onder de grond. Ook de bovengrondse installaties die nodig zijn voor het beheersen van de sanering vallen onder hun verantwoordelijkheid. Het dienstgebouw en de verdeelstations langs de Diemerzeedijk zijn hier de meest opvallende voorbeelden van.

Staatsbosbeheer is beheerder van het nabijgelegen natuurgebied de Diemer Vijfhoek. Stadsdeel Zeeburg kijkt samen met Staatsbosbeheer hoe we elkaar kunnen versterken op het gebied van natuur- en milieueducatie en vrijwilligersactiviteiten.

Bezoekerscentrum IJburg informeert bezoekers en inwoners over IJburg en het Diemerpark. Incidenteel leiden wij mensen gezamenlijk rond in wijk en park.

Kunst in het park

De kunst in het Diemerpark appelleert aan uw eigen nieuwsgierigheid. In eerste instantie lijkt er namelijk niets te zijn dat op de aanwezigheid van kunst duidt. Zodra u echter de 'gebaande paden' verlaat, en misschien extra goed oplet waar u uw voeten zet, stuit u op het werk 'De Ontmoeting' van kunstenares Maria Barnas. In 103 gietijzeren putdeksels zijn letters gefreesd die de dichtregels vormen. De teksten zijn gedachten van twee mensen die hebben afgesproken in het park; ze kunnen elkaar niet vinden. Mislukking en het gestorte afval maken deel uit van het werk. Een vaste structuur is er echter niet, de dichtregels kunnen in willekeurige volgorde worden gelezen.

Routebeschrijving

Openbaar vervoer

• Vanaf het Centraal Station neemt u tram 26 richting IJburg. Aangekomen op IJburg stapt u uit bij halte Vennepluimstraat. Ga meteen rechtsaf de Vennepluimstraat in. Over de brug loopt u rechts de Oeverzeggestraat in. Aan het einde van deze straat begin het Diemerpark.

Eigen vervoer

• Vanuit het centrum van Amsterdam: via de Zeeburgerdijk, de Zuiderzeeweg en de Amsterdamse Brug komt u op het Zeeburgereiland. Ga bij de stoplichten rechtsaf richting IJburg. Nadat u de Heeremabrug bent gepasseerd, gaat u bij de tweede stoplichten rechtsaf de Vennepluimstraat in. Over de brug loopt u rechts de Oeverzeggestraat in. Aan het einde van deze straat begin het Diemerpark.
• Alternatieve route: ga op het Zeeburgereiland voor de stoplichten linksaf. Ga meteen weer links en aan het einde van de straat rechts. U bent nu op de Zuider IJdijk die al snel overgaat in de Diemerzeedijk. Na ongeveer 2 kilometer begint het Diemerpark. De auto zult u moeten parkeren, maar op de fiets of te voet kan de weg vervolgd worden richting Diemen en Muiden.